bitakoro

Adiaŭ, Mario

Mon, 18 May 2009 18:43:32 +0000

La urugvaja poeto Mario Benedetti mortis la 17an de majo de 2009. Mi omaĝas lin, pro la bonegaj leg-momentoj kiujn mi ŝuldas al lia talento kaj poeta elano, per tiu ĉi traduko de unu el liaj poemoj.

Estados de ánimo Humoroj

Unas veces me siento
como pobre colina
y otras como montaña
de cumbres repetidas. Foje jen mi min sentas
kompatinda holmeto
kaj alifoje monto
kun vertoj en ripeto.

Unas veces me siento
como un acantilado
y en otras como un cielo
azul pero lejano. Foje jen mi min sentas
marklifo akrelanca
alifoje ĉielo
blueta sed distanca.

A veces uno es
manantial entre rocas
y otras veces un árbol
con las últimas hojas. Foje oni estas
ŝprucaĵ' inter rokoj
kaj alifoje arbo
sub lastaj neĝoflokoj.

Pero hoy me siento apenas
como laguna insomne
con un embarcadero
ya sin embarcaciones
una laguna verde
inmóvil y paciente
conforme con sus algas
sus musgos y sus peces,
sereno en mi confianza
confiando en que una tarde
te acerques y te mires,
te mires al mirarme. Tamen nun mi min sentas
flaka sendorma lago
kun kana ŝiphaveno
sen ŝipo da enhavo
kalma lageto verda,
pacienca, senmova,
ama al siaj algoj,
muskoj, al fiŝ' enkova
fidante ke vi iam,
en hor' de suna ardo,
vin rigardu spegule,
sur min, via rigardo.

Estados de ánimo	Humoroj
Unas veces me siento como pobre colina y otras como montaña de cumbres repetidas.	Foje jen mi min sentas kompatinda holmeto kaj alifoje monto kun vertoj en ripeto.
Unas veces me siento como un acantilado y en otras como un cielo azul pero lejano.	Foje jen mi min sentas marklifo akrelanca alifoje ĉielo blueta sed distanca.
A veces uno es manantial entre rocas y otras veces un árbol con las últimas hojas.	Foje oni estas ŝprucaĵ' inter rokoj kaj alifoje arbo sub lastaj neĝoflokoj.
Pero hoy me siento apenas como laguna insomne con un embarcadero ya sin embarcaciones una laguna verde inmóvil y paciente conforme con sus algas sus musgos y sus peces, sereno en mi confianza confiando en que una tarde te acerques y te mires, te mires al mirarme.	Tamen nun mi min sentas flaka sendorma lago kun kana ŝiphaveno sen ŝipo da enhavo kalma lageto verda, pacienca, senmova, ama al siaj algoj, muskoj, al fiŝ' enkova fidante ke vi iam, en hor' de suna ardo, vin rigardu spegule, sur min, via rigardo.

Svedaj krimromanoj

Sun, 12 Apr 2009 21:49:46 +0000

En la lastaj jaroj ekfuroris en Hispanujo romanoj de nekonataj, aŭ ne tro konataj, verkistoj. Mi povas mencii, okaze ke la leganto trovu tradukon al sia lingvo, la eseecan romanon Soldatoj de Salamino, de Javier Cercas, kaj la intrigan kaj fantastecan La ombro de la vento, de Carlos Ruiz Zafón. Ambaŭ estas rekomendindaj legaĵoj.

Ankaŭ el eksterlando venis amasvendataj romanoj, kia La kajtgvidisto, de la afgan-usona verkisto Ĥaled Hoseini. Sed la lasta librovendeja eksplodo venis el Svedujo. Temas pri la ĵus mortinta ĵurnalisto Stieg Larsson kaj ties krimromana serio Millenium. Mi ĵus havis la okazon paroli pri tiu serio en artikolo pri krimromanoj, verkita de sveda esperantisto, Maria Sandelin.

La serio Millenium konsistas el tri libroj, el kiuj du jam vendiĝas en hispana versio. Ambaŭ mi legis kun plezuro. Kiel supozate en tiaj furoraĵoj —des pli en krimromanoj—, la intrigo estas lerte prilaborita sed ĉi-foje gvidata de ĵurnalista rolulo, anstataŭ detektivoj aŭ policanoj. La rakont-stilo estas tre malafekta, ĵurnalisma, kun multaj detaloj de la ĉiutaga vivo. La ĉefroluloj estas interesaj, ĉefe la virina rolo, Lisbeth, duonaŭtisma kaj socie neadaptita, sed tre komputilema, kun elstara parker-kapablo kaj inteligento.

Bildigo pri la sveda socio

Kio plej multe interesis min estas la bildigo la svedan socion, spegulita en la vortoj de S-ro Larsson kaj ties roluloj. Kelkaj trajtoj surprizigis min, laŭ la kliŝoj kiujn mi senpripense havas pri Svedujo. Do, jen kolekto, ordigita laŭ ordo de banaleco (mi promesas ne elventrigi la intrigon):

La nacia trinkaĵo de Svedujo estas... la kafo!
Svedoj konsumas produktojn el IKEA... do, ili mem glutas siajn proprajn pilolojn ;-)
Svedoj ciumas multe pli ol mi atendis... krom se tio estas artifikaĵo de la traduko.
La kliŝo pri publika bonkondutemo pli-malpli konfirmiĝas. Estas momento de aŭta persekutado kaj la persekutanto, stirante super la rapid-limoj, timas ke aliaj aŭtoj prenu lian afiŝ-numeron por denonci lin... tia timo estas simple neimagebla en mia lando.

Kontraŭvirina perforto

Sed la trajto kiu vere ŝokis min estas la kaŝa perfortemo al virinoj prezentita en la romano... tio estas terura! Ja en la mondo estiĝas tiaj problemoj: la murdoj de virinoj en kelkaj urboj de Meksiko; la subpremado en islam-regataj landoj; la lastaj novaĵoj pri ostaĝigita kaj seks-perfortita filino en Aŭstrujo... mia propra lando havas tiun kanceron, kun pli ol 60 murdoj de virinoj pro la tiel nomata seksima aŭ hejma perforto.

La kontraŭvirina perforto prezentata en la romanoj estas eble pli subtila —kaŝita, ne evidenta...— sed iel pli terura, eble pro la tro detalema priskribo. Mi ne povas plu rakonti sen senvualigi la intrigon. Mi supozas ke la aŭtoro iom troigas, cele al pli interesa disvolviĝo de la dramo, sed vere mi restas ŝokita...

Kiel mi diris al Maria, la etikedo "krimromano" estas tro rapida. La rakontoj havas interesajn flankajn temojn: koruptado, ekonomiaj krimoj de grandaj korporacioj, naziismaj rondoj en Svedujo, ĵurnalisma esplorado...

Resume: rekomendinda legaĵo kiel amuzilo, sed ankaŭ kiel rapida manlibro pri la nuna sveda socio.

Toston por la nova imperiestro!

Wed, 21 Jan 2009 21:25:48 +0000

La plej magia nokto

Mon, 05 Jan 2009 19:10:17 +0000

La nokto de la 5a al la 6a de januaro estas la plej magi-plena de la jaro, almenaŭ por la infanoj. Ili enlitiĝas ekscititaj pro la donacoj, kiujn lasos dumnokte la Tri Magaj Moŝtoj, kiuj venas el oriento por disdoni donacojn al ĉiuj infanoj. El mia infanaĝo mi memoras mian nervozon dum tiu mirinda vespero ĝis mia enlitiĝo, kaj kiom longe mi devis atendi por dormi...

Nun, dum mi skribas, en ĉiu urbo de la lando eventas la Kavalkado de la Tri Magaj Moŝtoj: defilo de ĉaroj sur kiuj la paĝioj de Iliaj Magaj Moŝtoj ĵetas karamelojn sur la ravitan infanamason (kaj gepatr-amason...). Fine de la defilo, la Magaj Moŝtoj —Melĥioro, Gasparo kaj Baltazaro— rajdas sur kameloj, aŭ ĉevaloj, aŭ, en la plej malriĉaj urbetoj, ili simple iras sur alia ĉaro.

Estas amuza andaluza julkanto kiu anticipe ĝojas la alvenon de la Magaj Moŝtoj. Sed ĝi havas frenezan refrenon, ke ili ŝajne iras al Nederlando! La hispanaj julkantoj oftege havas tiajn refrenojn, taŭgajn nur por infanoj, ĉar tiu ĝenro estas precipe infana.

Jen parto de la teksto:

Venas jam la Magaj Moŝtoj
Venas jam la Magaj Moŝtoj
sur la voj' al Bet-Leĥem'
olé, olé, Holando, olé
Holand' vidiĝas, jen!

2009: finmonda sabata jaro

Thu, 25 Dec 2008 19:44:00 +0000

Malgraŭ la titolo, mi ne konsideras ke en 2009 la mondo finiĝos! aŭ ke ĝi estos ripoza aŭ ripoziga: sabata jaro estas hebre-devena esprimo uzata en la universitata medio por profesoroj kiuj forlasas sian normalan instru-agadon por unu jaro.

Ne temas pri tio, sed pri tute alia afero rilata al kalendaroj, temo pri kiu mi ofte blogis en bitakoro. Sed ne! Ĉi-foje ne temas pri iu ajn propono de reformo de kalendaro! Temas pri homa algoritmo, malkovrita de la brita matematikisto John Conway (sur la foto), por tre facile trovi la semajntagon korespondan al difinita monat-tago. Ĝi baziĝas sur la lasta tago de februaro, kiu estas nomata doomsday de la inventinto la algoritmon.

Nu, ni eku: prenu kalendaron de 2009 kaj trovu al kiu semajntago korespondas la lasta tago de februaro: sabato, ĉu ne?. Jen la kialo de la vorto "sabato" en la titolo.

Sed nun rigardu al kiu semajntago korespondas la 4a tago de la 4a monato (aprilo)... kaj la 6a tago de la 6a monato? kaj la 8a de la 8a, la 10a de la 10a, la 12a de la 12a? Jes! ĉiuj estas sabatoj! Do, estas relative facile trovi la ĝustan semajntagon de kiu ajn tago de la paraj monatoj. Ekz., por mia naskiĝtago, la 2a de octobro; la 10a estos sabato, do ankaŭ la 3a; do, la 2a estos vendredo.

Por la malparaj monatoj, ekzistas ankaŭ facilaj recipoj. En marto, ĉiu tago kies monatnumero estas oblo de 7, estos ankaŭ sabato. Kaj ankaŭ:

la 5a tago de la 9a monato kaj ties reciproko, la 9a tago de la 5a monato
la 7a tago de la 11a monato kaj ties reciproko, la 11a tago de la 7a monato

Vidu ke tiuj kalkuloj estas tute sendependaj de la superjareco, ĉar oni fiksas la atenton sur la lastan tagon de februaro, ne gravas ĉu temas pri la 28a aŭ la 29a. La recipoj por la monatoj januaroj kaj februaroj ne estas tiel facile parkereblaj ĉar dependas de la superjareco. En vikipedio troviĝas pliaj detaloj.